Vleermuisvriendelijk bouwen

Vleermuizen maken veel gebruik van de menselijke omgeving. Daarom zijn er allerlei mogelijkheden om, ook (juist!) in de stad van vleermuizen te genieten. U kunt vleermuizen ook een handje helpen door middel van voorzieningen rondom het huis. Ook aan het huis zelf of aan ander type gebouwen zijn aanpassingen mogelijk waardoor een vleermuisverblijf geschikter wordt. Veel toegepast is de vleermuiskast, deze kunt u gemakkelijk zelf bouwen.

 

Voorzieningen aan huis

Als je vleermuizen in huis hebt en deze graag ziet, kun je ervoor zorgen dat ze langer blijven. Als vleermuizen overlast veroorzaken, kun je zorgen dat ze minder overlast veroorzaken, zonder ze te verjagen (hetgeen verboden is).

 Maatregelen tegen overlast zijn onder andere:

  • Mestplankje. Om te voorkomen dat vleermuismest bijvoorbeeld op een raam valt, kan op ca 1,5 meter onder de uitvliegopening een plankje van 30 cm breed worden bevestigd. Dit plankje zal de meeste keutels opvangen.
  • Goed afdichten van de binnenzijde van een spouwmuur (verbinding binnenhuis en muur). Voor de ventilatie van het huis is het belangrijk dat de verbinding tussen buitenhuis en spouwmuur openblijft.
  • Bij stank is ventilatie erg belangrijk. Vaak zijn spouwmuren opgevuld met isolatieschuim, dit houdt vocht vast en dus ook stank. Het is belangrijk dat een spouwmuur kan luchten.

 

Om uw huis aantrekkelijk te maken voor vleermuizen kunt u de volgende maatregelen nemen:

  • Vleermuizen kruipen het liefst weg in allerlei kieren of spleten, zoals een plank of plexiglasplaat net onder de dankrand. Door de plank zodanig te monteren dat er 1,5 tot 2 centimeter ruimte is tot aan de muur kunnen vleermuizen achter deze plank wegkruipen. Vooral dwergvleermuizen en ruige dwergvleermuizen maken gebruik van dit soort constructies.
  • Sommige huizen hebben nog echte luiken voor de ramen. Achter deze luiken hangen vleermuizen graag. Indien deze luiken niet meer gebruikt worden kunnen deze ook omgetoverd worden tot een vleermuisverblijfplaats. De luiken kunnen dan op 2,5 tot 1,5 centimeter afstand van de muur worden gemonteerd (met de lamellen dicht). Kieren aan de zij-en de onderkant kunnen worden gedicht door smalle latten tussen muur en luiken aan te brengen.
  • Sommige daken hebben naast normale dakpannen ook 'spreeuwen-pannen'. Dit soort pannen zijn in combinatie met een ruimte onder de pannen ook heel geschikt voor vleermuizen. De 'vleermuis-pan' wordt door middel van een smalle kruipplank verbonden met een vleermuiskast aan de binnenzijde van het dak. Dit soort constructies zijn alleen mogelijk bij nieuwbouwhuizen of bijvoorbeeld tijdens renovaties van het dak. Of in kerken, waar de ruimte boven het gewelf op deze manier voor vleermuizen toegankelijk gemaakt kan worden.
  • Huizen met een overstekende dakrand bieden ook een uitstekend alternatief voor een vleermuisverblijfplaats. Onder deze dakrand kan een plank gemonteerd worden met inkruipspleten voor vleermuizen.

 

Voorzieningen rondom huis

Het gebied waar vleermuizen jagen en wonen is letterlijk van levensbelang voor het voortbestaan van deze soorten. Iedereen kan een steentje bijdragen aan het behouden en verbeteren van het leefgebied voor vleermuizen. Een paar ideeën:

  • Zet inheemse struiken en planten in uw tuin die ook ‘s nachts geuren. Hier komen veel insekten op af die vleermuizen aantrekken. Kamperfoelie, teunisbloemen en marjolein zijn een paar voorbeelden.
  • Natuurlijk ingerichte vijvers trekken insecten aan en dus vleermuizen.
  • U kunt zelf een vleermuisverblijfplaats maken, bijvoorbeeld door een vleermuiskast op tenminste 3 meter hoogte op te hangen of een 2 cm smalle opening onder de gevelbetimmering aan te brengen.
  • Op een enkele vleermuissoort na, hebben de meeste vleermuizen een voorkeur voor het donker. Probeer bij de gemeente afspraken te maken over verlichting van wegen en fietspaden. Vaak kunnen lampen na 12 uur 's nachts minder fel worden gezet of kunnen lampen om en om uit worden gezet.

 

 

Voorzieningen aan andere objecten

Veel vleermuizen leven in kerken. Ook hier zijn vleermuisvriendelijke ingrepen mogelijk, zoals het vervangen van kippegaas tegen duiven voor panelen en het aanbrengen van hangplekken op de zolder.

 Voor uitgebreide informatie over vleermuisvriendelijk bouwen kunt u hier een folder downloaden.

 Voor informatie over het aanleggen van speciale winterverblijven voor vleermuizen kunt u hier meer informatie downloaden.

 

Vleermuiskasten rondom huis

Veel vleermuissoorten bewonen van nature holle bomen. Bij gebrek aan deze natuurlijke boomholten kunnen vleermuiskasten dienen als kunstmatige verblijfplaats. Vleermuiskasten zijn echter géén nestkasten; ze worden door vleermuizen alleen gebruikt als slaapplaats of paarplaats van één of enkele dieren en maar zelden als kraamkamer. Door de slechte isolatie zijn ze, tijdens strenge winters, ook niet geschikt voor overwinterende vleermuizen. Boombewonende vleermuizen zoals rosse vleemuizen en bosvleermuizen blijven dus 100% afhankelijk van dikwandige boomholten. Bij het gebruik als paarplaats roepen b.v. mannelijke ruige dwergvleermuizen (Pipistrellus nathusii) langsvliegende vrouwtjes vanuit de kast. Vleermuiskasten zijn vooral bedoeld voor de bosbewonende vleermuizen.

 

Bouwtekening en beschrijving van vleermuiskast

 

  • Achterzijde: Ruwe plank van minimaal 1,5 cm. dikte. Deze plank over de gehele oppervlakte van zaagsneden voorzien. Totale lengte ongeveer 60 cm.
  • Voorzijde: Lengte ongeveer 40 cm. Breedte van de plank ongeveer 20 - 25 cm., net wat er voorhanden is, maat is niet kritisch. Minimaal 1,5 cm. dik.
  • Zijkanten: Rachelhout (panlatten) van 2,5- tot 3,5 cm. (onderdelen a,b,c.)
  • Vulplaatje (onderdeel d): om de benodigde smalle invliegopening (max. 1,7 cm.!) te verkrijgen moet de opgegeven maat nauwkeurig gehanteerd worden. De dikte van het vulplaatje (d) is afhankelijk van de dikte van het gebruikte rachelhout voor de zijkanten (a,b,c).
  • Diversen: Stevig messing scharnier, wat betere kwaliteit loont zich. Stukje dakleer of loodslab voor bovenzijde. Eén of twee grote schroefogen om de kast te sluiten
  • Maten: Alle maten staan aangegeven in centimeters.

 

bouwmodeljb-2.gif

 Een tweede  tekening kan je hier downloaden.

OPROEP

Heb je zelf vleermuiskasten gemaakt? Dan zijn we geïnteresseerd in je resultaten en ervaringen.
Ook foto's van je kast en vleermuizen in je kast zijn welkom!
Stuur een e-mail naar: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

TIPS BIJ HET OPHANGEN VAN VLEERMUISKASTEN

  •  De maat van de invliegspleet is vrij kritisch (max. 1,5 cm. breed), omdat anders kleine zangvogels (winterkoning en boomkruiper) de kast als slaapplaats gaan gebruiken. Vleermuizen gaan de concurrentie met vogels zoveel mogelijk uit de weg.
  • Vooral de binnenzijde van het achterschot moet ruw zijn (zonodig extra ruw maken, horizontaal zaagsneden aanbrengen.), zodat de vleermuizen zich goed met de nageltjes van hun achterpoten kunnen vastgrijpen.
  • De kast kan aan de buitenzijde geschilderd worden met een bruine of groene milieuvriendelijke beits. Noodzakelijk is het niet, het komt alleen de levensduur ten goede.
  • Werk de bovenzijde (dus over het scharnier) af met een stukje dakleer of loodslab; let op dat de voorzijde wél gemakkelijk geopend kan worden.
  • Hang de kast op aan een stevige boom, liefst op een plaats waar meerdere bomen aanwezig zijn. Een groter aantal kasten in één gebied verhoogt de kans op succes aanmerkelijk (meer dan 10 stuks per hectare).
  • De hoogte waarop de kast komt te hangen moet minstens 3 meter zijn, dit i.v.m. het vrij uit kunnen vliegen van de vleermuizen.
  • Draag er zorg voor dat de vleermuizen bij het uitvliegen zo min mogelijk obstakels tegenkomen, want vaak wordt bij het uitvliegen géén gebruik gemaakt van het echolocatiesysteem.
  • Hang de kast(en) zo mogelijk met de voorzijde naar het zonlicht. Vleermuizen zijn echte warmteliefhebbers en de kast kan op deze wijze zoveel mogelijk zonnewarmte absorberen.
  • De kast dient tochtvrij en lichtdicht te zijn.
  • Hang de kast(en) zoveel mogelijk in de luwte.
  • Wanneer de kast eenmaal is opgehangen hoeft hij vrijwel nooit geopend te worden. Er kan gemakkelijk en zonder verstoring worden vastgesteld of de kast door vleermuizen bezocht wordt; er zijn dan keutels aanwezig op het mestplankje aan de onderzijde.

 

 

Tekst: Erik Korsten, Jan Boshamer

Bron: R. Ridder, AM. Voûte en P.H.C. Lina (1980). Vleermuiskasten. Brochure van het voormalig Ministerie van C.R.M.